Czas ekspozycji

Okres podawania dawki jest oczywiście bardzo ważny. Aby scharakteryzować ekspozycję ludzi na trucizny przyjęto następujące kryteria:
Ostra - jeden dzień
Podostra - dziesięć dni
Przewlekła - dwa tygodnie do siedmiu lat
Chroniczna - siedem lat do okresu trwania całego życia

Kiedy dawka odpowiadająca zatruciu ostremu jest podawana w mniejszych porcjach w przeciągu dłuższego okresu czasu, objawy zatrucia zwykle ulegają osłabieniu. Zjawisko to zaistnieje, jeśli mamy do czynienia ze sprawną detoksyfikacją metaboliczną i wydalaniem pomiędzy ekspozycjami czynnika szkodliwego. Jeśli dezaktywacja i eliminacja będzie procesem dostatecznie krótkotrwałym w porównaniu do przerw w przyjmowaniu dawki, nie zaobserwujemy efektów zatrucia.

Na rysunku przedstawiono przypadek powtarzającej się ekspozycji na substancję podawanej w dwu różnych dawkach, z których żadna nie była wystarczająco duża aby wywołać objawy zatrucia. Okres przerw podawania trucizny był w obu przypadkach taki sam. Kiedy szybkość eliminacji wystarczy dla obniżenia stężenia trucizny do poziomu sprzed ekspozycji, jak ma to miejsce w przypadku mniejszych dawek, proces ten uchroni organizm przed przekroczeniem wartości granicznej dla zatrucia. Jeśli jednak eliminacja nie może uporać się z wchłoniętą trucizną, jak ma to miejsce dla większych dawek, należy spodziewać się przekroczenia granicy zatrucia.

Przykład:
Ekspozycja na trójchloretylen (TCE) w miejscu pracy ma charakter podobny do przedstawionego na rysunku.

Powolna eliminacja z tkanki tłuszczowej wyjaśnia dlaczego powtarzające się wahania stężeń wokół średniego dziennego poziomu ekspozycji (100 ppm liczonego na cały dzień roboczy i 5 dni w tygodniu) powoduje akumulację stężeń. Tak długo nowe dawki TCE dodają się do resztkowych stężeń z poprzedniego dnia pracy, aż całkowite stężenie w organizmie osiągnie wartość stałą. Wartość ta osiągana pod koniec tygodnia jest na tyle wysoka, że całkowita zawartość TCE w organizmie ma już znaczenie toksykologiczne. Obserwacja ta skłania do rewizji uprzednio akceptowanych standardów dla higieny pracy. Zakładając, że kinetyka eliminacji jest pierwszego rzędu, "średnie" obciążenie organizmu w stadium po osiągnięciu równowagi (Xf) w czasie powtarzających się ekspozycji może zostać przybliżone następującym równaniem:

Xf = 1.44 x t1/2 x f x D/t

gdzie:
t1/2= czas półtrwania substancji (w dniach)
f = frakcja zaabsorbowana
D = dawka przyjęta w każdym z okresów ekspozycji (mg/kg ciężaru ciała)
t = stały okres czasu pomiędzy ekspozycjami (w dniach)

Niezależnie od tempa eliminacji mogą wystąpić objawy zatrucia po przyjęciu powtarzających się małych dawek, jeśli :
a) po każdej ekspozycji pozostaną "szkody resztkowe"; lub
b) zaistnieje stopniowa akumulacja trucizny.

Ostatnio opisano kliniczne objawy nieodwracalnego uszkodzenia nerwów wskutek powtarzającej się ekspozycji na fosforan trój-o-krezylowy przy dawkach niższych niż poziom toksyczny. Jest to przykład pierwszego z powyższych schematów.